Wat is RGB?

RGB staat voor Red, Green en Blue: rood, groen en blauw.

Het RGB-kleurmodel wordt gebruikt door beeldschermen. Denk aan je computerscherm, smartphone, tablet of televisie.

RGB werkt met licht. Door verschillende hoeveelheden rood, groen en blauw licht met elkaar te combineren, kunnen miljoenen verschillende kleuren worden weergegeven.

Wanneer alle drie de kleuren volledig uitgeschakeld zijn, krijg je zwart. Wanneer rood, groen en blauw op maximale intensiteit samenkomen, ontstaat wit.

Dit noemen we een additief kleurmodel: hoe meer licht je toevoegt, hoe lichter de uiteindelijke kleur wordt.

Een RGB-kleur wordt meestal weergegeven met drie waarden tussen 0 en 255. Zuiver rood is bijvoorbeeld:

RGB: 255, 0, 0

Adobe Photoshop gebruikt RGB dan ook als een belangrijke kleurmodus voor beelden die op een scherm worden weergegeven.

Waarvoor gebruik je RGB?

RGB is in principe de juiste keuze wanneer een ontwerp hoofdzakelijk op een scherm bekeken wordt.

Denk bijvoorbeeld aan:

• websites en webshops;
• socialmediaberichten;
• online advertenties en banners;
• digitale presentaties;
• nieuwsbrieven en e-mailcampagnes;
• afbeeldingen en fotografie voor online gebruik.

Bij webdesign werken kleuren dus met RGB-waarden of, vaker nog, met HEX-codes.

Naast het juiste kleurmodel speelt ook het bestandsformaat een rol. Voor afbeeldingen op websites kies je bijvoorbeeld tussen JPG, PNG, WebP, AVIF en SVG, afhankelijk van de toepassing. In ons artikel over afbeeldingsformaten leggen we uit waarin ze verschillen en wanneer je welk formaat het best gebruikt.

En wat is een HEX-kleur?

HEX is geen apart kleurmodel zoals RGB of CMYK.

Een HEX-code is een andere manier om een RGB-kleur te noteren. Zo wordt een kleur in webdesign vaak weergegeven als een heximale code van zes tekens.

Zuiver rood kan bijvoorbeeld worden geschreven als:

RGB: 255, 0, 0
HEX: #FF0000

Beide codes beschrijven dezelfde digitale kleur.

HEX-codes worden veel gebruikt in HTML en CSS en zijn daardoor bijzonder praktisch voor websites en andere digitale toepassingen.

Wat is CMYK?

CMYK staat voor Cyan, Magenta, Yellow en Key. Die laatste letter staat voor de zwarte drukinkt.

In tegenstelling tot RGB werkt CMYK niet met licht, maar met inkt.

Wanneer een drukker een brochure, flyer, visitekaartje of ander full-colour drukwerk produceert, worden verschillende percentages cyaan, magenta, geel en zwart gecombineerd om de gewenste kleuren te creëren.

Daarbij werkt CMYK tegenovergesteld aan RGB.

Op een beeldscherm begin je in feite met zwart en voeg je licht toe. Bij drukwerk begin je met een lichte ondergrond, meestal wit papier, en voeg je inkt toe waardoor minder licht wordt teruggekaatst.

Daarom noemen we CMYK een subtractief kleurmodel.

CMYK-waarden worden doorgaans uitgedrukt in percentages.

Een kleur kan bijvoorbeeld bestaan uit:

C: 80%   M: 20%   Y: 0%   K: 0%

De exacte uiteindelijke kleur is daarbij niet alleen afhankelijk van die percentages, maar ook van onder andere het gebruikte kleurprofiel, de druktechniek, inkt en papiersoort.

Waarvoor gebruik je CMYK?

CMYK wordt voornamelijk gebruikt voor commercieel drukwerk, bijvoorbeeld:

• visitekaartjes;
• folders en flyers;
• brochures en magazines;
• posters en affiches;
• verpakkingen;
• briefpapier en ander huisstijldrukwerk.

Dat betekent overigens niet dat ieder bestand dat ooit geprint wordt vooraf handmatig naar CMYK moet worden geconverteerd. Sommige printers en workflows verwachten juist RGB-data en voeren zelf de omzetting uit. Adobe raadt bijvoorbeeld voor veel desktopprinters aan om in RGB te blijven werken omdat de printerdriver de conversie verzorgt.

Voor professioneel drukwerk volg je daarom het best de specificaties van de drukker en het gevraagde kleurprofiel.

Waarom zien RGB- en CMYK-kleuren er anders uit?

Hier ontstaat vaak verwarring.

Je hebt bijvoorbeeld een opvallend felblauw logo op je scherm. Vervolgens laat je hetzelfde ontwerp drukken en plots lijkt het blauw minder intens.

Dat hoeft niet te betekenen dat er iets mis is gegaan.

RGB en CMYK kunnen simpelweg niet exact hetzelfde kleurenbereik weergeven.

Een scherm produceert zelf licht en kan daardoor bepaalde zeer heldere en verzadigde kleuren tonen die met gewone drukinkten niet exact kunnen worden gereproduceerd.

Wanneer een RGB-bestand naar CMYK wordt geconverteerd, moeten kleuren die buiten het beschikbare CMYK-kleurbereik vallen daarom worden vertaald naar kleuren die wél gedrukt kunnen worden. Adobe waarschuwt dat bij zo’n omzetting kleurwaarden permanent veranderen en bepaalde informatie verloren kan gaan.

Dat merk je vooral bij zeer felle kleuren zoals intens blauw, groen, paars en sommige neonachtige tinten.

Kan je RGB gewoon omzetten naar CMYK?

Ja, maar er is een belangrijk verschil tussen technisch een bestand converteren en ervoor zorgen dat de kleur ook correct wordt gereproduceerd.

Programma’s zoals Adobe Photoshop, Illustrator en InDesign kunnen kleuren converteren naar CMYK. Alleen kan software geen kleuren drukken die fysiek buiten het bereik van de gebruikte inkten en druktechniek liggen.

Daarom kan een kleur na omzetting veranderen.

In Photoshop adviseert Adobe bovendien om beeldbewerking zoveel mogelijk in de oorspronkelijke kleurmodus uit te voeren en pas daarna naar de gewenste uitvoerruimte te converteren.

Een ontwerper houdt daar vanaf het begin rekening mee.

Wanneer een huisstijl zowel digitaal als in drukwerk gebruikt wordt, bekijken we daarom niet alleen welke kleur er op een mooi beeldscherm fantastisch uitziet. We controleren ook hoe die kleur zich gedraagt wanneer ze naar drukwerk vertaald moet worden.

Kleurprofielen: waarom CMYK niet altijd hetzelfde CMYK is

Hier wordt het iets technischer.

RGB en CMYK vertellen namelijk nog niet het volledige verhaal. Binnen beide kleurmodellen bestaan verschillende kleurprofielen.

Zo kom je bij RGB bijvoorbeeld sRGB en Adobe RGB tegen. Bij CMYK hangt het geschikte profiel onder andere af van de drukmethode, papiersoort en vereisten van de drukker.

Een kleurprofiel helpt software interpreteren hoe bepaalde kleurwaarden daadwerkelijk moeten worden weergegeven of omgezet.

Dat verklaart waarom dezelfde CMYK-waarden niet noodzakelijk onder iedere productieomstandigheid exact hetzelfde resultaat opleveren. Adobe geeft eveneens aan dat het precieze CMYK-kleurbereik afhankelijk is van de drukpers en drukomstandigheden.

Voor drukwerk is het daarom verstandig om niet zomaar willekeurig een CMYK-profiel te kiezen, maar de technische specificaties van de drukker te volgen.

Wat heeft Adobe Color hiermee te maken?

Bij het kiezen van kleuren komt nog een andere Adobe-tool van pas: Adobe Color.

Adobe Color helpt bij het onderzoeken en samenstellen van kleurpaletten. Je kunt bijvoorbeeld vertrekken vanuit één basiskleur en daar harmonieuze combinaties rond zoeken.

Dat maakt de tool interessant tijdens de ontwikkeling van een visuele identiteit of website. Je kunt experimenteren met complementaire, analoge of andere kleurcombinaties en verschillende paletten vergelijken.

Maar Adobe Color lost het verschil tussen RGB en CMYK niet op.

Een digitaal gekozen kleur kan nog steeds buiten het kleurbereik van een bepaalde druktechniek vallen. Zie Adobe Color daarom vooral als een hulpmiddel voor kleurkeuze en kleurharmonie, niet als garantie dat iedere kleur op papier exact hetzelfde zal ogen als op je scherm.

Wie kleuren kiest voor een volledige huisstijl moet dus verder kijken dan alleen een mooi digitaal palet.

Dat sluit aan bij wat we uitgebreider bespreken in ons artikel over kleurgebruik in branding: kleuren moeten niet alleen mooi bij elkaar passen, maar ook functioneel, herkenbaar en consequent toepasbaar zijn.

RGB, CMYK, HEX en PMS: wat is het verschil?

Naast RGB, CMYK en HEX kom je bij branding soms ook PMS of Pantone tegen.

Heel kort kun je ze zo van elkaar onderscheiden:

RGB – kleurmodel op basis van rood, groen en blauw licht. Vooral voor digitale toepassingen.

HEX – notatie waarmee RGB-kleuren vaak voor websites en digitale toepassingen worden vastgelegd.

CMYK – kleurmodel op basis van cyaan, magenta, geel en zwart. Vooral gebruikt voor full-colour drukwerk.

PMS/Pantone – systeem met vooraf gedefinieerde kleuren dat onder andere gebruikt kan worden wanneer een specifieke steunkleur zo consistent mogelijk gereproduceerd moet worden.

Welke waarden relevant zijn, hangt dus af van waar een ontwerp uiteindelijk gebruikt wordt.

Welke kleurcodes horen in een huisstijl?

Wanneer we een visuele identiteit ontwikkelen, is alleen zeggen dat de huisstijlkleur bijvoorbeeld blauw is uiteraard niet voldoende.

Een goed uitgewerkte huisstijl legt vast hoe kleuren in verschillende toepassingen gebruikt moeten worden.

Daarbij kunnen onder andere RGB-, HEX- en CMYK-waarden worden opgenomen. Wanneer nodig kunnen daar ook Pantone- of andere relevante kleurspecificaties bijkomen.

Zo hoeft iemand die later een socialmediabeeld, brochure, presentatie of website maakt niet telkens opnieuw te gokken welke kleur bedoeld wordt.

Toch blijven die waarden geen absolute garantie dat een kleur overal identiek verschijnt.

Beeldschermen verschillen onderling en ook papier, druktechniek, inkt en verlichting beïnvloeden hoe we een kleur waarnemen.

Het doel van goed kleurbeheer is daarom niet om ieder medium fysiek identiek te maken, maar om de visuele identiteit zo consistent en voorspelbaar mogelijk te houden.

Dus: RGB of CMYK?

De eenvoudige vuistregel blijft:

Voor schermen en digitale toepassingen gebruik je RGB. Voor professioneel drukwerk werk je volgens de CMYK- en kleurprofielspecificaties van de drukker.

Maar achter die eenvoudige regel zit een volledig kleurbeheerproces.

Een kleur die prachtig oplicht op een beeldscherm kan niet altijd identiek worden gedrukt. Een automatische conversie van RGB naar CMYK lost dat verschil niet noodzakelijk op en zelfs twee beeldschermen kunnen dezelfde RGB-kleur anders weergeven.

Daarom houden we bij grafisch ontwerp en branding rekening met waar een identiteit uiteindelijk gebruikt wordt. Niet alleen op het scherm waarop ze ontworpen wordt, maar ook op websites, sociale media, visitekaartjes, brochures, verpakkingen en andere toepassingen.

Zo blijft een merk herkenbaar, ongeacht waar je het tegenkomt.